Is borderline te genezen?

Type het woord borderline in op Google en je krijgt minstens 350.000 zoekresultaten. En dat zijn alleen nog maar de Nederlandse pagina’s. Informatie over de gevolgen, therapieën, verhalen van lotgenoten en alles wat je maar wilt weten over borderline is te vinden op het internet. Één ding hebben al deze sites over borderline gemeen:  de vooruitzichten die ze schetsen zijn alles behalve rooskleurig. Er zijn verschillende therapieën die borderline-patiënten helpen hun klachten te verminderen, maar volledig herstellen zullen ze nooit.    

Bij de Riagg Maastricht dacht men daar anders over. Hannie van Genderen (psycholoog en psychotherapeut bij de Riagg Maastricht) en Arnoud Arntz (hoogleraar klinische psychologie en experimentele psychopathologie aan de Universiteit Maastricht en psychotherapeut bij de Riagg Maastricht) waren overtuigd dat langdurige psychotherapeutische behandeling kan leiden tot genezing. Vastbesloten dit aan te tonen, startte Arnoud Arntz zes jaar geleden een grootschalig onderzoek dat onlangs is afgerond. Hannie van Genderen coördineerde het onderzoek binnen de Riagg Maastricht.

Schemagerichte therapie vs. psychodynamische therapie
Arnoud Arntz: “Er is veel onderzoek gedaan naar borderline, maar nooit eerder naar langdurige psychotherapeutische behandeling. Patiënten met een borderlinepersoonlijkheidsstoornis zijn een moeilijke groep mensen. Als je bij deze groep iets wilt bereiken, dan moet je ze langdurig behandelen is onze opvatting. Wij hebben daarom twee therapieën met elkaar vergeleken. Een al wat langer bestaande psychodynamische therapie met de nieuwere schemagerichte therapie.” De psychodynamische therapie heeft als doel de patiënt zijn gedrag en gevoelens in de therapeutische relatie te laten begrijpen en er via inzicht grip op te krijgen. De schemagerichte therapie gaat er vanuit dat bepaalde leerervaringen in samenhang met een specifiek temperament leiden tot het ontstaan van disfunctionele schema’s (valkuilen), die belangrijk zijn bij het ontwikkelen van persoonlijkheidsstoornissen. Opsporen, beïnvloeding en verandering van deze schema’s is het doel van de behandeling. Dat gebeurt met een veelheid van experiëntiële, interpersoonlijke, gedragsmatige en cognitieve methoden. “Wij wilden onderzoeken welke therapie het beste werkt”, vertelt Arnoud Arntz. 

Genezing bewezen
Aan het onderzoek deden vier GGZ-instellingen mee, waaronder de RIAGG Maastricht. In totaal zijn 86 patiënten behandeld volgens de ene of de andere therapie. Het resultaat? “Na vier jaar kunnen we zeggen dat ongeveer de helft van borderline-patiënten - die schemagerichte therapie kregen - de diagnose borderline niet meer heeft. En nog meer patiënten wezenlijk vooruit zijn gegaan. Het is het eerste onderzoek in de wereld dat aantoont dat borderline is te genezen”, vertelt Hannie van Genderen trots.

Van theorie naar praktijk 
Er is veel aandacht voor het onderzoek en de schemagerichte therapie. Toch is er nog een lange weg te gaan voor de therapie massaal zal worden toegepast in ggz-land. Niet iedere psychotherapeut kan deze behandeling geven. Hannie van Genderen - die naast haar werk bij de RIAGG ook docent cognitieve gedragstherapie is - verzorgt daarom trainingen en cursussen voor ggz-hulpverleners. Hannie: “De reacties zijn positief. Er is veel interesse in de therapie. Borderline-patiënten zijn moeilijke gevallen en hulpverleners lopen daar vaak op stuk. Ze grijpen de mogelijkheid voor een werkbare en succesvolle therapie dan ook met beide handen aan. Daarnaast hebben we een boek gepubliceerd, waarin de therapie beschreven wordt en behandeltechnieken worden aangedragen.”  Schemagerichte cognitieve therapie bij borderlinepersoonlijkheidsstoornis, uitgeverij Nieuwezijds.  

Onderzoek houdt nooit op
Arnoud Arntz: “Voor onderzoek heb je een ‘werkplaats’ nodig, waar je behandelingen kunt ontwikkelen en meten. De Riagg Maastricht biedt dat en is daarin ook heel ver. Samen met de Universiteit Maastricht werken we aan nieuwe behandelingen. Onderzoek houdt ook nooit op. Ooit wordt er een behandeling voor borderline ontwikkeld die nog beter is dan deze. Dat is de cyclus van onderzoek.”