Meer informatie over rouw en verlies

Omschrijving

Elke dag worden veel mensen geconfronteerd met het overlijden van een dierbare. Zo’n verlies is een van de ingrijpendste en verdrietigste gebeurtenissen in een mensenleven. Van het ene op het andere moment is de naaste definitief weg. Dat afscheid verandert het leven voor altijd, ook wanneer het niet onverwacht kwam. Nabestaanden, zoals de partner, de ouders of de kinderen, worden vaak niet alleen overweldigd door verdriet, maar ook door gevoelens van verbijstering, ongeloof of woede. Ook voor andere familieleden of vrienden komt het overlijden vaak als een schok.

 

Rouwproces

Tijdens het rouwproces verwerkt de nabestaande geleidelijk de pijn van het verlies. Hij of zij neemt afscheid, accepteert langzamerhand de definitieve afwezigheid van de geliefde persoon en probeert zich aan te passen aan de ontstane leegte. Direct na het overlijden ervaren sommige mensen een gevoel van onwerkelijkheid. Het overlijden van de geliefde lijkt een nare droom, waaruit ze binnenkort wakker worden. Andere mensen voelen vrijwel niets, hun gevoel is als het ware ‘dood’. Weer anderen vinden de dood van de geliefde zo pijnlijk dat ze die eerst ontkennen.
Als iemand net overleden is moeten er veel praktische zaken geregeld worden, bijvoorbeeld voor de begrafenis of crematie. Daarom gaat die eerste tijd veelal als in een roes voorbij. Het verlies dringt vaak pas in de periode daarna echt door. Dan gaan de nabestaanden beseffen wat het betekent voor hun leven. Dit is de zwaarste en verdrietigste tijd. Later volgt een periode waarin mensen proberen de verandering te aanvaarden en zich aan te passen. Dit gaat met vallen en opstaan. Ze maken voorzichtig weer plannen voor de toekomst. Ook sociaal en praktisch passen ze zich aan. Ze leggen bijvoorbeeld nieuwe contacten, pakken een hobby of studie op, gaan vrijwilligerswerk doen of zelfs verhuizen. Dagen waarop iemand heel erg met het verlies bezig is, worden afgewisseld met tijden waarin de emoties op een afstand blijven.

 

Verwarrende gevoelens

Veel nabestaanden kampen met intense, verwarrende en soms ook tegenstrijdige gevoelens. Niet alleen verdriet, angst, hulpeloosheid en wanhoop, maar ook boosheid, agressie, teleurstelling en schuldgevoelens kunnen voorkomen. Soms voelt een nabestaande zich opgelucht en in zekere zin bevrijd. Dat kan bijvoorbeeld het geval zijn als de dood een lang en moeilijk ziekbed afsluit of als de zieke zelf naar het einde verlangde. Deze onverwachte gevoelens kunnen voor de achterblijver erg verwarrend zijn omdat ze als ongepast worden ervaren. Het zijn echter normale reacties op een ingrijpende verandering.

 

Andere veel voorkomende gevoelens en reacties zijn:

  • leegte, neerslachtigheid en nergens zin in hebben

  • schuldgevoelens: had ik meer moeten doen, zijn of haar dood kunnen voorkomen?

  • alleen maar aan de overledene kunnen denken

  • veel dromen over hem of haar

  • als een ‘film’ steeds de laatste uren of dagen zien

  • menen de overledene weer te zien, te horen of te voelen

  • op zoek gaan naar hem of haar

  • zich slechter verzorgen en niet goed eten

  • minder vertrouwen hebben in zichzelf, de wereld of de toekomst.

Mensen die een geliefde hebben verloren zeggen vaak dat ze hun levenslust kwijt zijn of dat het leven alle zin verloren heeft. Sommigen willen zo graag bij de overledene zijn dat ze aan zelfdoding gaan denken. Alleen de verantwoordelijkheid voor anderen weerhoudt hen ervan om ook voor de dood te kiezen. Deze gedachten kunnen heel beangstigend zijn, maar verdwijnen na verloop van tijd meestal vanzelf.


Lichamelijke klachten

Het doormaken van een verlies kost veel energie, zodat mensen in de rouw vaak vermoeid zijn, soms al bij het opstaan. Ze kunnen zich slecht concentreren en zijn vergeetachtig. Velen slapen slecht en hebben weinig eetlust. Andere veelvoorkomende klachten zijn: hoofd-, nek- en rugpijn, hyperventilatie, het extreem koud hebben, hevig transpireren en hartkloppingen.

 

Achtergronden van rouw

Iedereen rouwt op zijn eigen manier. Maar er zijn ook bepaalde factoren aanwijsbaar die van invloed zijn op het rouwproces en het accepteren van het verlies. In de eerste plaats is dat de relatie met de overledene. Hoe dichter iemand bij de gestorvene stond, des te ingrijpender is het verlies. Mensen die hun partner of kind hebben verloren zeggen soms het gevoel te hebben ‘geamputeerd’ te zijn.
De omstandigheden rond het overlijden zijn eveneens belangrijk. Een verlies is moeilijker te accepteren wanneer de overledene erg jong, onverwacht of gewelddadig is gestorven, of zelf voor de dood heeft gekozen. Acceptatie kan ook moeilijker zijn wanneer het niet mogelijk was afscheid te nemen.

Ook de persoonlijkheid van de nabestaande speelt een belangrijke rol. Mensen die optimistisch of actief van aard zijn en makkelijk steun vragen, kunnen een verlies beter verwerken. Wanneer mensen de dood zien als een onderdeel van het leven of steun vinden in hun geloof, helpt dit vaak om het overlijden van een naaste te accepteren.

Tot slot heeft de sociale positie van de nabestaande invloed op de verwerking van het verlies. Iemand die vrij geïsoleerd leeft, bijvoorbeeld vanwege gezondheidsproblemen, en niet makkelijk contacten legt, zal moeilijker een nieuwe invulling aan het leven kunnen geven.


Folders

In onderstaande folders van de Psychowijzer en de Landelijke Stichting Rouwverwerking vindt u meer informatie over rouw en verlies.

Rouw en verliesverwerking: na de dood van een dierbare